کنفرانس فیزیک ایران

کنفرانس سالانه ی فیزیک ایران امسال از تاریخ 3 تا 8 شهریور در دانشگاه یاسوج با همکاری این دانشگاه و انجمن فیزیک ایران برگزار شد.
این کنفرانس که بزرگترین تجمع فیزیک پیشه های داخل کشور است هر سال در یکی از دانشگاه های ایران که سال قبل اعلام آمادگی کرده باشد برگزار می شود.
در کنفرانس امسال که یکی از پرجمعیت ترین کنفرانس های برگزار شده تا کنون بود 6 سمینار عمومی توسط دکتر یوسف ثبوتی(گذر از طبیعت ارسطویی به فیزیک امروز)، دکتر ناصر نفری(ساختار الکترونی مواد)،دکتر محمدابراهیم فولادوند(پیشرفت های اخیر در مکانیک آماری)، دکتر افشین نمیرانیان(ترابرد الکترون و سامانه های مزوسکوپی)، دکتر علیرضا مشفق(نانو ذرات فلزات نجیب: ساخت، مشخصه یابی و کاربردها) و دکتر محمرضا اجتهادی(گزارشی از فعالیت های کمیته ی علمی 38امین المپیاد جهانی فیزیک) در طی روزهای کنفرانس ارائه شد.
بعد از ظهر هر روز هم سمینارهای تخصصی در چهار سالن در شاخه های مختلف به طور همزمان ارائه شد.
به تعبیر دبیر کنونی انجمن فیزیک ایران، دکتر ارضی، کنفرانس امسال از سطح بالایی برخوردار بود و مقاله های رائه شده با دقت بیشتری نسبت به سالهای گذشته داوری شده بود.
نکات پیرامون کنفرانس و حواشی آن برای شخص من تازگی داشت و بعضاً منشأ سوال. یکی از این نکات تعداد بسیار کم مقاله های فیزیک ریاضی، کیهان شناسی و عدم حضور تعدادی از فیزیک ریاضی و نظری پیشه های مطرح در کنفرانس بود و در مقابل استقبال پرشور فیزیک پیشه های تجربی کار به خصوص در زمینه ی نانو فیزیک بود. این نکته تا جایی بود که یکی از سالنهای کنفرانس به ارائه ی مقاله های نانو ساختارها اختصاص داده شده بود.
یکی دیگر از مسائلی که به عنوان ارائه کنندگان مقاله در طی کنفرانس با آن روبرو شدم هزینه ی کنفرانس بود. هزینه ی اسکان و غذا و حق شرکت در کنفرانس از یک طرف، هزینه ی داوری مقاله از طرف دیگر به خصوص برای کسانی که دانشگاه یا موسسه ای هزینه ی آن ها تقبل نمی کند بیش از حد انتظار بود. این نکته در مقایسه با کشورهای دیگر که حتی برای شرکت کنندگان خارجی هم کمک هزینه می دهند، مطلب قابل تأملی است. عضویت در انجمن هم کمک چندانی به کاهش هزینه ها نمی کرد!
در هر حال کنفرانس های این چنین جای خوبی برای تبادل اطلاعات و افزایش سطح آگاهی به خصوص برای دانشگاه های کم ارتباط ما دارد.هر چند در ظاهر دنیای فیزیک هم از جناح بازی دنیای واقعی مبرا نیست و خیل عظیمی از سرمایه های بزرگ خود را در چنین فضایی بلا استفاده گذاشته است.
به عنوان حسن ختام بخشی از سخنرانی دکتر ثبوتی را در مراسم افتتاحیه کنفرانس می آورم که بریم بسیار لذت بخش بود:
"فیزیک و فیزیک دان ها بسیار متواضعند و اگر پیشرفتی در فیزیک می بینید به علت این تواضع است..."
اضافه می کنم که این صحبت در ادامه ی انتقاد دکتر ثبوتی از روند برخورد دولت و صدا و سیما با خبرهای علمی بیان شد و درخواست ایشان به عنوان نماینده ی جامعه ی فیزیک مبنی بر هماهنگ کردن با چند علم پیشه قبل از اعلام چنین خبرهایی(کشف انرژی هسته ای توسط نوجوان شانزده ساله و...!!!!) تشویق طولانی حضار را در برداشت.
پ.ن:متن سخنرانی دکتر ثبوتی و دکتر نمیرانیان در سایت دانشگاه یاسوج قابل دسترسی است.

(می تونیم این طوری توضیح بدیم که ... (2

جواب سوال قبلی گزینه ی 3 است یعنی یخ در دمای صفر درجه!
خوب توضیح آن این طوری هست که، 3 گرم باقی مانده در دمای صفر درجه تبدیل به یخ می شه!
در واقع وقتی 540 کالری از 3 گرم گرفته می شه به این معنی است که از هر گرم 180 کالری گرفته شده است. 100 کالری که از هر گرم آب جوش بگیریم دمای آب به صفر درجه تقلیل پیدا می کنه و 80 کالری باقی مانده هم گرمایی است که می دانیم برای تبدیل آب به یخ باید از آن گرفته بشه.

خوب اگر تجربه ی شستن ماشین را با آب داغ در محیط بسیار سرد داشته اید، حالا می دانید که چرا آب داغ به سرعت به یخ تبدیل می شده است.*

*منبع : Physics Teacher/April 2007

(هیچ چیز بدیهی نیست (2

این روزها هوا آن قدر گرم است که تصور روزهای سرد زمستانی هم آدم را خنک می کند! این سوال فیزیکی جوابی است برای کسانی که تجربه ی شستن ماشین را با آب داغ در یک روز بسیار سرد زمستانی دارند...
و اما سوالی که جوابش در پست بعدی خواهد آمد:

تصور کنید، 4 گرم از آب جوش را بر روی سطح سردی می ریزیم. فرض کنید که یک گرم از این آب با جذب 540 کالری از 3 کالری باقیمانده ی آن بلافاصله به بخار تبدیل می شود،البته شرایط را هم آرمانی فرض کنید به گونه ای که هیچ گونه انتقال گرمایی دیگری در بین نیست.
به نظر شما 3 گرم باقیمانده به کدام یک از حالتهای زیر تبدیل می شود؟

1) آب با دمایی بالای صفر درجه ی سانتیگراد
2) آب در دمای صفر درجه ی سانتیگراد
3) یخ در دمای صفر درجه ی سانتیگراد

(روز آخر)IPM مدرسه ی بهاره

خدا راشکر عمرمان وصال داد که روز سوم و آخرین روز این مدرسه را هم برویم .
پیشاپیش از توجه دوستان عزیز که به فیزیکدونی لطف داشته اند، تشکر می کنم.
و اما روز سوم با 9 سمینار اجرا شد.
اولین سمینار توسط نیما عابدپور(از دانشجویان دکتری دکتر رحیمی تبار در صنعتی شریف) از زبری گرافین و میدان مغناطیسی کوتاه برد القایی حرف زد. این کار یکی از مسائل روز و بسیار جالب است که از کربن دوبعدی و شبیه سازی های آن حرف می زند. این کار یکی دیگر از همکاریهای متخصصین فیزیک سیستمهای پیچیده و اساتید ماده چگال همچون دکتر رضا عسگری(IPM)، جناب دکتر ناصر نفری(صنعتی شریف) و دکتر فرهاد شهبازی(صنعتی اصفهان) است.
سه سمینار دیگر نیز در مورد کربن و مسائل پیرامونش بود.از نانو فیزیک و بعد نانو لوله ها که توسط دانشجوی دکتری شیمی فیزیک صحبت شد سخن گفته شد. و سمینار آخر هم توسط سارا محمدی نژاد از مرکز تحصیلات تکمیلی زنجان درباره ی پلی الکترولیت ها حرف زده شد. گفتنی است که تسلط این سخنران بر روی مطالب گفته شده هم چنین دو دانشجوی دیگر بخش بیوفیزیک مرکز برایم بسیار قابل توجه بود .(هر سه هم از جامعه ی خانم ها بودند.)
و بعد از استراحتی کوتاه 5 سمینار آخر گفته شد که دو تا از آن ها توجه بیشتری را جلب کرد آن هم دانشجوی صنعتی شریف که از پدیده ی جالب سونولومینسانس حرف زدند. واقعیت این است که این دو خانم هم ارائه ی قابل تحسینی داشتند.
در خاتمه ی مدرسه هم دکتر اردلان از برگزارکنندگان تشکر کرد و بیان کرد که به نظر بزرگان این مدرسه در طی 15 سال برگزاری دارای کیفیت بالایی بوده است.
ناهار هم خوردیم! در زیر درخت توتی که امیدوارم تا توت هایش برسد یک سمینار دیگری در همان حوالی برگزار شود!
پی نوشت:
تحلیل وقایع نمی کنم چون نه سنم به این کارها قد می دهد نه فکر کارهای عقب مانده ام جایی برای تحلیل باقی می گذارد!

(روز دوم)IPMمدرسه ی بهاره

امروز با سخنرانی دکتر وحید کریمی پور در رابطه با ارتباط کوانتوم کامپیوترها و ماده چگال مدرسه شروع شد. مطابق انتظاری که از دکتر کریمی پور می رفت سخنرانی ایشان همه را جذب کرد.
دکتر کریمی پور عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف است.
بعد از او دکتر سامان مقیمی عراقی در مورد مساله ی تپه ی شنی و مدل سازی آن که یکی از مسائل روز است صحبت کرد. مدلی که ارایه داد مدلی آبلی از دسته مدل های بسیار این مدل ها بود.
پس از آن جلال سرآبادانی که قرار است امسال از مرکز تحصیلات تکمیلی زنجان تز دکتری اش را دفاع کند از اثر کازیمیر حرف زد.
و آخرین سمینار زمان اول صبح هم دکتر فولادوند از دانشگاه زنجان بود که از برخورد یک میله ی صلب با یک قرص ثابت سخن گفت که مدلی برای برهم کنش های ملکولی است.
به واسطه ی شناختی که از این سخنرانان صبح داشتم و البته علاقه ی شخصی توجه ام به این چند سمینار بیش از بقیه جلب شد. سمینارهای بخش بعدی هم ارائه شد چون قصد بیان فهرست ندارم بالتبع از آن ها حرفی نمی زنم چون در حیطه ی ذرات بنیادی بود و خیلی جلب توجه من را نکرد.
بعد از ناهار سمینار جالب برای شخص من سمینار دکتر صادق موحد است که اکنون عضو هیات علمی شهید بهشتی است. او با تحلیل داده های کیهان شناسی نتایج جالب توجهی ارائه کرد. از نکات جالب هم ترجمه ی واژه ی "Level crossing analysis" به "تحلیل فرکانس وقوع " بود که برایم تازگی داشت.
عکس دسته جمعی طبق هر سال گرفته شد.

تفاوتی که این مدرسه با چند مدرسه ی قبلی که شرکت داشتم، میزگردی بود که در انتهای برنامه ی امروز برگزار شد و به بررسی مشکلات فیزیک پیشه ها و رای گیری برای نحوه ی برگزاری این مدرسه در سال های آتی گذشت.
ترجیحاً از بیان مسایل ذکر شده صرف نظر می کنم.

پی نوشت: متن فوق مسلما گزارش جامعی از آن چه گذشت نیست. یکی از دلایلش این است که نویسنده چنین هدفی از نوشتن آن نداشته است!

(روز اول )IPM مدرسه ی بهاره ی

امروز چهارشنبه 26 اردیبهشت آغاز مدرسه ی بهاره ی IPM بود که در سه روز متوالی توسط پژوهشکده ی فیزیک این مرکز برگزار می شود. کسانی که با این مرکز آشنایی دارند حتماً با این مدرسه آشنایی دارند اما یک تفاوت اساسی در مدرسه ی امسال وجود داشت آن هم مکان برگزاری بود که اعلام رسمی اضافه شدن یک فضای دیگر به ساختمان های دیگر مرکز بود.
این فضای جدید باغ سرسبزی در ابتدای جاده ی لشگرک است که اکنون تابلوی مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات یا به قولی پژوهشگاه دانش های بنیادی(IPM) بر سردر این باغ جای گرفته است.
واقعیت این است که برای فیزیک پیشه های کشور ما که همیشه با کمبود جا و امکانات درگیرند این اتفاق مایه ی خوش حالی است.(به قول دکتر اجتهادی: افزایش مساحت فیزیک ایران!).
-هر چند وقتی پای علاقه به میان بیاید اساتید بزرگی را می بینیم که حاضرند روی یک چهارپایه پشت میز بنشینند و حتی از امکانات یک پژوهشکده چشم بپوشند و شاید اسمشان هم فقط در لینک های یک فیزیکدونی بیاید!-

و اما امروز با سخنرانی دکتر لاریجانی مدرسه آغاز شد. دکتر لاریجانی سیاست مرکز را شرح داده و بسیار شیوا و واضح درباره ی مشکلات پیش رو و نوع نگرش صحیح به علم صحبت کرد.دو جمله از سخنان ایشان برایم جالب بود که عیناً نقل می کنم :
"ما هیچ نابغه ی مادرزادی نداریم...
اگر بیش از حد در رسانه های جمعی از کشفی صحبت شد بدانید یک جای کار می لنگد..."

پس از ایشان دکتر ارفعی مروری تاریخی بر فیزیک ذرات بنیادی داشت که گذشته، حال و آینده ی این شاخه را به صورت کیفی و به زبان شیوا مطرح کرد.یک جمله ی ایشان هم در ذهنم حک شد:
"طبیعت همیشه چیزهای عجیب و غریبی برای شگفت زده کردن ما دارد."
و بعد دیگر فیزیک پیشه ها در زمینه ی کیهان شناسی، بیوفیزیک، فیزیک ماده ی چگال و ذرات بنیادی صحبت کردند جمعاً 16 سخنران امروز سخنرانی کردند و برنامه ی فشرده ای طی شد.
یک نکته ی جالب هم در ابتدای سخنرانی دکتر منصوری برایم جالب بود. ایشان قبل از ورود به بحث تخصصی خود چند جمله از نوع کار در ایران و دیگر جاها در زمینه ی فیزیک صحبت کرد از جمله:
"مقاله نویسی مشق است. تمرین است. اما به تنهایی کار علمی نیست. باید ببینیم دنبال چه هستیم."

فکر می کنم این جمله مخصوصاً جای فکر زیادی برای جامعه ی ما دارد.
ما هم چنان فاصله با علم روز داریم اما این فاصله با ایجاد اخبار کاذب از پیشرفت های یک شبه یا مسائلی که این روزها باعث درد مضاعف علم پیشه ها می شود کمتر نخواهد شد!

به هر حال، مدرسه دو روز دیگر ادامه دارد.

سمینار دو روزه ی اعصاب شناختی

پژوهشکده ی علوم اعصاب شناختی یا cognitive science school پژوهشگاه دانشهای بنیادی(IPM) یکی از فعال ترین پژوهشکده های این مرکز است که در طی زمان کوتاهی که از فعالیتش می گذرد سمینارهای متعددی را با همکاری متخصصین neuro science خارج از کشور اعم از ایرانیان مقیم یا غیر ایرانی ها برگزار کرده است.
تقریباً هر ماه یک سمینار که اکثراً روزهای یک شنبه برگزار می شود در ساختمان مرکز در میدان نیاوران برگزار می شود.
و اما سمینار دو روزه ای که قرار است روزهای 29 و 30 اردیبهشت برگزار شود برای شخص من یک ویژگی خاص دارد. آن هم سخنران محترم است که از دانشگاه هاروارد(سومین دانشگاه برتر دنیا) می باشد. نگاهی به مقالات متعددی که لیستش در homepage ایشان بود بر این هیجان افزود. همه ی ما به اهمیت چاپ مقاله در مجله ی nature واقفیم. حالا حساب کنید کسی 8 تا مقاله ی nature در کارنامه اش باشد!
برای این که هیجان قضیه را بیشتر کنم و البته کمبود وقت خودم(!) لینک مستقیم نمی دهم. لیکن در لینک های وبلاگ لینک IPM هست. اگر واقعاً مایل به دیدن این آقا هستید یا اطلاعات دقیق تری از موضوعات سمینار می خواهید کافی است در صفحه ی اصلی پژوهشگاه در قسمت اخبار این دانشمند آسیایی الاصل (ژاپنی به گمانم) و بقیه داده ها را ببینید.
شرکت در سمینارها تا کنون هیچ شرط خاصی نداشته است.